წინარწმენის წინასწარმეტყველება: ეთნოცენტრიზმი და ღირებულებები რეალისტურ და სიმბოლურ საფრთხეებთან ერთად

აბსტრაქტი

წინარწმენა ჯგუფთაშორისი კონფლიქტების საფუძვლადმდებარე კომპლექსური ფენომენია, რომელიც მე-20 საუკუნის შუა პერიოდიდან სოციალური ფსიქოლოგების განსაკუთრებული ინტერესის საგანს წარმოადგენს. მასზე პასუხისმგებელი მრავალი ფაქტორი შესაძლებელია, ორ ფართო ჯგუფში – პიროვნულ და სიტუაციურ ფაქტორებში – გაერთიანდეს. მოცემული კვლევა, ინტერაქცტიონისტული მიდგომის გამოყენებით, ცდილობს, გაარკვიოს პიროვნული და სიტუაციური ცვლადების წილი წინარწმენაში. პიროვნულ ცვლადებად ეთნოცენტრისტული დისპოზიციები და შვარცის განსაზღვრული ღირებულებებია გამოყენებული, ხოლო სიტუაციურ ცვლადებად – ჯგუფთაშორის საფრთხის თეორიაზე დაყრდნობით – რეალისტური და სიმბოლური საფრთხეები. ამასთან, კვლევა, ფაქტორული ანალიზის საფუძველზე, წინარწმენის ორ ფორმას – მეტად სენსიტიურ და ნაკლებ სენსიტიურ წინარწმენას – განარჩევს და აჩვენებს, რომ ამ ფორმებს შორის აღმოჩენილი გარკვეული სხვაობები წინარწმენის არაერთგვაროვან ბუნებაზე მიანიშნებს.

საფრთხეთა ექსპერიმენტული მანიპულირების შედეგად, თბილისში მდებარე სხვადასხვა უნივერსიტეტის 589 ბაკალავრი სტუდენტის მონაცემთა გააანალიზებით ირკვევა, რომ წინარწმენის ორივე ფორმას დადებითად ხსნის როგორც სიტუაციური ცვლადები – სიმბოლური და რეალისტური საფრთხეები, ისე პიროვნული ფაქტორები – ეთნოცენტრიზმი და ტრადიციის ღირებულება, ხოლო უნივერსალიზმი-ტოლერანტობის ღირებულება – უარყოფითად; ასევე, ნაკლებ სენსიტიურ წინარწმენას უარყოფით პრედიქტორად უნივერსალიზმი-ზრუნვაც ემატება. ირკვევა ისიც, რომ ტრადიციასა და წინარწმენის ორივე სახეს შორის კავშირში მოდერატორი მხოლოდ სიმბოლური საფრთხეა, ნაკლებ სენსიტიური წინარწმენის შემთხვევაში კი ამ საფრთხის ეფექტი იმდენად მძლავრია, რომ, მასთან ინტერაქციაში, ტრადიციის ღირებულება წინარწმენის ამ ფორმის დამოუკიდებლად წინასწარმეტყველების ეფექტს კარგავს.

ნაშრომში მიღებული შედეგების ინტერპრეტაციაა წარმოდგენილი, რომლებიც როგორც წინარწმენისთვის, ისე

სრული ტექსტი ხელმისაწვდომია აქ: ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის რეპოზიტორია. ნაშრომის გახსნა